Çeşitli rötgen filmlerinde ve bilgisayarlı tomografide fetusun maruz kaldığı doz

Gebeliğin döllenmeden sonraki ilk 14 gününde embriyo radyasyona çok hassastır ve genellikle “ya hep ya hiç” kuralına göre gebelik ya tamamen sona erer (düşük veya ölüm) veya gebelik normal olarak devam eder. Bu dönemde anomali veya büyüme geriliğine sebep olduğu gözlenmez. Bu ilk 14 günden sonra yüksek doz radyasyona maruz kalındığında zeka geriliği ve beyin, göz ve diğer organlarla ilgili anomaliler ve büyüme geriliği gelişebilir. 20-25 haftalardan sonra fetus radyasyonun teratojenik (anomali yapıcı) etkilerine daha dirençlidir.
Anne karnında iken radyasyona maruz kalan çocuklarda bazı kanserlerin (lösemi) daha sık görülebileceğini belirten çalışmalar vardır. Bu risk artışı 5 rad’ın altında (1-2 rad) dozlara maruziyette de izlenmektedir.

Çeşitli rötgen filmlerinde ve bilgisayarlı tomografide fetusun maruz kaldığı doz (mrad biriminden) :
– Bir göğüs filmi: 1 mrad’daz az
– Bir karın filmi: 200-300 mrad
– Bir IVP: 400-900 mrad
– Boyun ve sırt omurilik filmleri: 1 mrad’dan az
– Lumbar vertebra filmi: 400-600 mrad
– Bir diş filmi: 0.01
– Mamografi: Önemsenmeyecek kadar az miktarda
– Göğüs CT (Bilgisayarlı tomografi): 30 mrad
– Karın CT (Bilgisayarlı tomografi): 250 mrad

Radyasyon birimleri:
1 rad = 0.01 gray (Gy) = 0.01 sievert (Sv) = 1 rem
1 rad = 1000 mrad = 10 mGy = 0.01 Gy
1 rem = 1000 mrem = 10 mSv = 0.01 Sv

Yukarıdaki listede görüldüğü gibi bir diş röntgen filmi veya akciğer röntgen filmi çekilirken hastanın aldığı röntgen ışını dozu zarar verebilecek 5000 mrad sınırından yüzlerce kez daha azdır. Yaklaşık 20-25 adet karın röntgen grafisi ancak bu zararlı sınıra ulaşabilmektedir.

Yukarıda bahsedilen zararlar radyasyonun dozuna göre ve gebeliğin

GEBELİKTE (HAMİLELİKTE) RÖNTGEN ÇEKTİRMEK (RADYASYON)
HAMİLELİK SIRASINDA RÖNTGEN ÇEKİLMESİ
Rötgen (röntgen filmi) ve iyonize radyasyon çok yüksek dozlarda insanlar üzerinde bazı zararlar verebilir. Bunlar:
– Anne karnında ölüm
– Çeşitli malformasyonlar
– Büyüme ve gelişme geriliği
– Kanser

Yukarıda bahsedilen zararlar radyasyonun dozuna göre ve gebeliğin hangi döneminde maruz kalındığına göre değişiklik gösterir.

5 rad (5000 mrad) (0.05 Gy) altında radyasyon dozunun gebelik üzerinde düşük, ölüm, anomali, gelişme geriliği, zeka geriliği gibi kötü etkiler gösterdiğine dair kanıt yoktur. 5 – 10 rad arasındaki dozlarla ilgili net bir bilgi olmasa da 10 rad (10000 mrad) (0.1 Gy) dozun üzerinde radyasyon ile konjenital malformasyon riskinin arttığını gösteren çalışmalar daha nettir. Aşağıdaki listede de görüldüğü gibi çekilen tanısal röntgenler burada bahsedilen 5 rad (5000 mrad) sınırının çok altında radyasyon yaymaktadır.

Aşağıdaki listeye göre örneğin yaklaşık 20 karın filmi (veya karın tomografisi) 5000 mrad sınırına ulaşabilmektedir. Yine yüzlerce diş röntgeni veya göğüs röntgeni ancak bu sınıra ulaşabilmektedir. Ancak yine de hamilelik sırasında gereksiz röntgen çekimlerinden uzak durmak gerekir ve mümkünse karın bölgesini kurşun yelekle korumak gerekir. Acil olmayan rötgen filmleri gebelikten sonraki döneme ertelenmelidir.

Fetal alkol sendromunda bebekte görülen anomaliler

GEBELİKTE ALKOL KULLANMAK VE FETAL ALKOL SENDROMU
Alkol gebelik sırasında plasentayı kolaylıkla geçebilecek ve fetusa zarar verebilecek teratojen bir maddedir o yüzden gebelik sırasında kesinlikle kullanılmaması gerekir. Alkol bebekte çeşitli anomalilere sebep olabilir, düşük ve erken doğum, düşük doğum ağırlığına sebep olabilir. Anne karnında bebeğin alkole maruz kalmasına bağlı oluşan sendroma fetal alkol sendromu (FAS) denir. Hafif öğrenme problemlerinden çeşitli doğumsal anomalilere kadar değişen spektrumda görülebilen bu duruma fetal alkol spektrum bozuklukları (fetal alcohol spectrum disorders) (FASD) denir. FAS dünyada yaklaşık 1000 canlı doğumda 1 görülür.

“Gebelik sırasında alkol hangi miktarda kullanılırsa bebeğe zarar vermez?” sorusunun net cevabı bilinmemektedir o yüzden çok az miktarda nadiren alınan alkolün bile gebeliğe zararlı etkileri olabileceği kabul edilmelidir ve hiç kullanılmamalıdır. Fakat bilinen birşey var ki kullanılan alkol miktarı arttıkça gebeliğe zarar verme riski de artmaktadır.

Fetal alkol sendromunda bebekte görülen anomaliler:
– Karakteristik yüz görünümü, ince üst dudak, kısa ve yukarıya dönük burun, burun ve üst dudak arasındaki oluğun (filtrum) olmaması, karakteristik göz kapakları
– Mikrognati (küçük çene)
– Mikroftalmi (küçük gözler), strabismus, pitozis
– Görme ve işitme problemleri, tekrarlayan kulak enfeksiyonları
– Kalp anomalileri (ASD, VSD)
– Kol, bacak, parmak ve eklem anomalileri
– İskelet sistemi anomalileri (skolyoz, vertebral anomaliler)
– Anne karnında ve doğumdan sonra büyüme geriliği
– Mikrosefali (kafa çapı ve beyinin küçük olması)
– İnmemiş testisler
– Yarık damak ve dudak
– Böbrek anomalileri
– Omurilik anomalileri
– Meningomyelosel, hidrosefali
– Zeka geriliği
– Hiperaktivite, dikkat süresinin kısa olması, hafıza bozukluğu, sinirlilik